Desemba

Dawa ya kuacha kuahirisha mambo

Desemba nilizungumza katika mkutano ulioitwa «Muhimu, lakini si ya dharura». Marafiki na wenzangu walieleza jinsi ya kuweka malengo makubwa, kupiga hatua ya kwanza, kutoacha unapotekeleza ulichopanga, na katika sehemu ya mwisho, jinsi ya kubaki na furaha katika yote hayo. Ilivutia; washiriki wengi walielewa jambo fulani kuhusu nafsi zao.

Nilialikwa katika sehemu ya «Jinsi ya kutoacha» ili nisimulie uzoefu wangu wa kukimbia kila siku. Hilo halihusiani moja kwa moja na malengo ya biashara au ustadi wa kutimiza mipango, lakini kwa sababu fulani waandaaji waliniita, nami nikasimulia mwaka wangu wa kukimbia.

Niliposikiliza mazungumzo, nilijikuta nikiwaza mara kwa mara: watu hulalamika mara ngapi kuhusu kuahirisha mambo kunakowazuia kutimiza mipango yao! Wanajaribu kujenga tabia za kuongeza ufanisi, lakini bado wanaendelea kusogeza kazi muhimu, wakizihamisha kutoka orodha ya mipango ya mwaka mmoja hadi mwingine. Kuamka mapema ni kugumu, kumaliza tasnifu au kitabu ni kugumu, kubadilisha tabia ni kugumu, na kadhalika, na kadhalika.

Baada ya mkutano, nilifikiri kwamba Challenge 365 ya kukimbia ni mazoezi bora sana ya kushinda kuahirisha mambo. Ni vigumu kufikiria njia yenye ufanisi zaidi ya kuondokana na ugonjwa huo. Ukiweza kukimbia siku 180 au 300, unacheka tu ukisikia «siwezi kujilazimisha kuamka asubuhi», «siwezi kupungua uzito», «siwezi kupata muda wa vitabu». Huelewi kabisa ugumu uko wapi. Fanya tu kinachohitajika.

Naona dunia imejaa watu wanaoahirisha mambo kwa kutaka ukamilifu. Wanasema ni bora kutofanya chochote kuliko kufanya vibaya. Matokeo yake wanajiandaa kufanya kila kitu vizuri sana, huku hawafanyi chochote. Huo ni ukamilifu wa kupita kiasi, usiozaa matokeo. Afadhali ufanye angalau kitu, hata kwa namna isiyo nadhifu, mradi kitoe matokeo. Kukimbia mara kwa mara kunazoeza ujuzi huo. Mazoezi yasiyo kamili ni bora kuliko uliyoyakosa. Unaelewa hilo wazi kabisa. Hivyo unajifunza kutenda, badala ya kupanga na kuweka kila kitu kwenye rafu ya mbali.

Baada ya mwaka wa kukimbia, tatizo la kuahirisha mambo linakuwa kumbukumbu tu...

Maelekezo yenye akili lakini yasiyosaidia

Mwisho wa mwaka ni wakati wa kuchanganua matokeo na kupanga yajayo.

Nasoma makala na ushauri mbalimbali wa kukimbia kila wakati, na nafuatilia blogu nyingi. Inaonekana aina hii ya uandishi ina mtego wa ndani. Ili uandike jambo muhimu lenye maana, lazima ulielewe vizuri. Lakini ili ulielewe vizuri, huwezi kuwa anayeanza. Matokeo yake, makala nyingi ni ngumu kuelewa na ziko mbali sana na watu wa kawaida, kwa sababu zimeandikwa na... wataalamu.

Mara nyingi makala huandikwa na watu wenye rekodi binafsi za marathoni kama saa 2:45 hadi 2:30 au chini zaidi. Maoni yao kuhusu maandalizi yana mamlaka na ni sahihi, yakithibitishwa na matokeo makubwa. Lakini kwa mtu ambaye hajawahi kukimbia hata kilomita kumi, hayo ni maelekezo ya kuishi Mwezini tu. Ni sahihi, lakini ni magumu kuelewa na haiwezekani kuyatumia.

Tuseme kocha anapendekeza siku moja au mbili za kupumzika katika ratiba ya wiki. Hilo ni sahihi na muhimu unapokimbia kilomita 80 hadi 120 au zaidi kwa wiki. Wapenzi waliokolea na wataalamu wanahitaji mapumziko. Lakini ukiwa na jumla ya kilomita 20 hadi 25 kwa wiki, nadhani «siku ya mapumziko» inakutoa tu kwenye mdundo. Mwili tayari unapata muda wa kupumzika, kwa hiyo siku tupu haileti manufaa. Na mazoezi madogo kila baada ya siku moja hayaupi mwili nafasi ya kuchoka; unazoea mzigo mdogo na kuacha kuendelea.

Nilikuwa nimesoma kuhusu negative split hata zamani. Ni sahihi kabisa unapoweza kukimbia marathoni kwa mwendo wa kasi kuliko dakika 5:30 kwa kilomita. Lakini kama huna ustahimilivu wa msingi wa kutosha, pendekezo la kuongeza nguvu baada ya kilomita 21 linaonekana kama mzaha wa kikatili, karibu dhihaka. Kujua au kutojua negative split si muhimu sana: tayari umetumia akiba ya wanga, umeugonga «ukuta wa marathoni» na huwezi kukimbia kabisa. Unaongezaje kasi hapo? Ilinibidi kukimbia marathoni nne kabla sijaweza kuanza kudhibiti mwendo kwa namna yangu isiyo na ustadi. Mjinga mimi. Akili hufundishwa kwa miguu.

Au pendekezo la kukimbia masafa marefu kwa mapigo ya chini ya moyo: kanuni ya dhahabu. Lakini ukiwa unaanza, ili kumaliza kilomita kumi unatumia nguvu zako zote. Hivyo mapigo ni ya juu. Hivyo unafanya mara chache kiasi, na mazoezi hayo hayaleti manufaa maalumu. Manufaa yasipoonekana, unaacha shughuli hiyo hatua kwa hatua.

Kwa ujumla, uelewa wa mwili wako na uwezo wake mwanzoni na mwishoni mwa mwaka wa kukimbia unatofautiana kabisa. Naangalia mazoezi yangu ya zamani katika kumbukumbu za Nike, Garmin na Strava za miaka iliyopita, nywele zinanisimama: niliwezaje kufanya hivi? Nikiona kasi na kiasi cha mbio katika changamoto yangu ya kwanza, nashangaa nilivyoweza kumaliza marathoni ndani ya saa nne. Ulikuwa muujiza tu, bahati nisiyoweza kuieleza sasa.

Lakini ukiwa umekusanya maarifa, unaweza kufikiri na kukumbuka mambo yalivyokuwa. Huu ndio wakati wa kupanga msimu ujao na kujadili mipango hiyo na watu wako wa karibu.

Wenza wa ndoa

Ikiwa una familia, mtazamo wa mwenza wako kuhusu kukimbia utakuwa mojawapo ya mambo muhimu zaidi yanayoathiri mafanikio yako. Akikuunga mkono, mambo yatakwenda vizuri. Akikukosoa kwa kutokuwapo nyumbani mara nyingi sana, mazungumzo yasiyoisha ya mazoezi, safari za mashindano na kadhalika, itakuwa... ngumu.

Wanasema kwamba ikiwa wewe ni mkimbiaji na bado uko kwenye ndoa, hufanyi mazoezi ya kutosha. Naona hiyo imepitiliza. Kwa maana hiyo, ni bora nifanye mazoezi machache.

Mke wangu Natasha alitaka nipungue uzito. Kulikuwa na wakati huo. Niliahidi kufanya hivyo, kwa hiyo mwanzoni aliniunga mkono. Lakini baadaye nilikolea, na tukaanza mbinu za kujadiliana. Mazoezi yanaathiri ratiba ya familia; chakula cha jioni na kifungua kinywa vinasogezwa kulingana na wakati wa kwenda kukimbia.

Lakini hatimaye moyo wake ulilainika. Alipoona mwili nilioweza kuujenga kupitia kukimbia, alikubali na kuanza kuona mazoezi kama sehemu ya maisha. Hata hivyo, mwanamume anapaswa kuwa na burudani, na kukimbia si burudani mbaya sana.

Nilijaribu kumvutia kwenye jamii ya wakimbiaji, lakini sikufanikiwa sana. Anakimbia kidogo, anapenda saa ya michezo inayofuatilia afya. Lakini kukimbia pamoja hakutufanikii; kasi zetu zinatofautiana sana na mbio zetu hazipatani. Tunaweza kukimbia karibu wakati mmoja, lakini kwa njia na umbali tofauti. Hata hivyo, kushirikishana mafanikio na tulichokiona katika mbio kunafanikiwa vizuri sana, na kunatuleta karibu.

Rafu yangu ya vifaa vya michezo, viatu vyenye bei ya simu na droo ya vitamini havimkeri, jambo ninalomshukuru sana. Kwa hiyo naamini kwa dhati kwamba nina bahati.

Ukihitaji hoja za kumshawishi mwenza wako, hii hapa orodha:

• Kila mtu anahitaji michezo, na mchezo huu si mbaya kuliko usajili wa ukumbi wa mazoezi. Hauchukui muda zaidi.

• Mkimbiaji anayefanya mazoezi mara kwa mara huugua mara chache zaidi.

• Mara kwa mara nasimulia sehemu mpya nilizogundua katika mbio, ambazo tunaweza kwenda pamoja baadaye.

• Umbo la mkimbiaji bila shaka ni bora kuliko la mtu anayekaa nyumbani akipenda tamthilia.

• Matumizi madogo zaidi ya pesa kwa pombe, sigara na vitu vingine vyenye madhara.

• Mafanikio ya michezo yanaweza kuwa jambo la kujivunia mbele ya marafiki.

• Daima — daima! — kuna kitu cha kuzungumza.

Nietzsche aliwahi kuweka wazo lenye hekima kubwa: lengo la ndoa ni mazungumzo. Si watoto, kuendesha nyumba pamoja, ngono, furaha, kutunzana au kuongeza urithi. Hapana, alisema lengo kuu ni mazungumzo. Hilo ni wazo lenye undani. Ikiwa lengo kuu ni kutunzana, linaweza kuchochea mifumo ya kihisia ya mtoto na mzazi. Lakini mazungumzo huleta kubadilishana maoni na maarifa, kujifunza kufikia mwafaka, na hivyo kuwaendeleza watu wote wawili.

Kukimbia hakuzuii mazungumzo. Kunatoa mada nyingine mpya isiyoisha ya kuzungumzia.

Sasa hivi ananitazama nikiandika sura hii kumhusu. Baadaye bila shaka tutazungumza kuhusu yote: kukimbia, vitabu, safari zijazo na mafanikio yetu ya mwaka huu.

Maboresho ya asilimia moja

Siku moja mchezo wa baiskeli wa Uingereza ulipata bahati: David Brailsford akaongoza timu yao. Kabla ya hapo hakuwa mwanariadha mkubwa, lakini akawa kocha wa hadithi. Ni kisa maarufu. David alichukua timu wakati karibu haikushinda medali, na wafadhili waliogopa kuwapa bidhaa zao ili sifa zao zisiharibiwe kwa kuhusishwa na baiskeli ya Uingereza.

Brailsford alibuni wazo bora la marginal gains, yaani kukusanya maboresho madogo, na kulitekeleza kwa mafanikio. Alisema: «Kuboresha kwa asilimia moja kunaboresha kila unachofanya. Ukiboresha kila kipengele kinachohusiana na mbio za baiskeli kwa asilimia moja, maboresho hayo madogo yakijumlishwa yataleta athari kubwa.»

Hilo lilihusu kila upande wa maandalizi: chakula, ratiba ya siku, ulaini wa vitanda, uzito wa matairi, umbo la viti, jeli ya masaji. Kila mahali kulikuwa na kitu cha kuboresha kidogo. Mambo madogo ambayo zamani yalivumiliwa kwa kuwa ni madogo mno yalianza kurekebishwa taratibu. Makosa yasiyoonekana yakapigwa vita. Kila hatua na harakati ikachanganuliwa na kuboreshwa angalau kwa ile asilimia moja.

Mambo madogo yakajikusanya na kuleta matokeo mazuri sana. Mwaka 2012, Bradley Wiggins wa Team Sky akawa Muingereza wa kwanza kushinda Tour de France. Brailsford alikuwa akiongoza timu hiyo pia. Kwa mara ya kwanza.

Huenda mimi na wewe tusiwe kwenye Tour de France hivi karibuni, lakini wazo la kukusanya maboresho madogo bado lina manufaa, na tunaweza kujifunza mengi kutoka kwake.

Kwa bahati mbaya, kinyume chake pia hufanya kazi: kuzorota kidogo kidogo kunapojikusanya hupelekea janga. Kosa dogo katika kipenyo cha bolti, mshono wa kulehemu usio sahihi, kosa la nyuzi mbili katika kupima joto, na kadhalika, hatimaye vinaweza kusababisha ajali ya roketi ya anga, gari jipya kuharibika ndani ya dhamana au simu kuvunjika. Kasoro nazo hujikusanya mpaka zianze kuimarishana kwa namna ya kuharibu.

Kula baga na viazi leo badala ya saladi, kukosa kipindi kimoja cha mazoezi ili utumie jioni na bia, si jambo la kutisha. Mara moja haitabadilisha mengi. Lakini hatua kwa hatua, baada ya miaka kadhaa, maamuzi hayo yenye «kasoro» yataleta hasara kubwa.

Unataka kupungua kilo 20 au kukimbia marathoni? Vizuri sana, lakini hilo si tukio la siku moja nzuri tu. Ni zaidi mfululizo mrefu sana wa ushindi mdogo juu ya nafsi yako. Ushindi uliokusanywa pamoja na kugeuka kuwa matokeo katika siku hiyo nzuri. Uchaguzi wa viatu, ratiba ya usingizi, aina mbalimbali za mazoezi: vyote pamoja vitaleta athari.

Unapoanza kuzama katika mada ya kukimbia, ushauri mwingi unakuchanganya. Kila mkimbiaji, mimi nikiwamo, anajiona mtaalamu na yuko tayari kutoa ushauri. Tovuti nyingi, blogu nyingi, makocha wengi, wote wanashauri. Ni ushauri upi unaofanya kazi? Ni vigumu kusema, lakini naona karibu wote utafanya kazi. Nilisoma mengi na kujaribu mengi mwenyewe. Kwa kawaida ni mambo yanayojulikana tayari, au yana manufaa makubwa sana.

Hebu fikiria: ushauri wote unafanya kazi ukiusikiliza! Ni kwamba tu ni mwingi kiasi kwamba watu hawauzingatii.

Ndiyo, kukimbia kunahitaji viatu vizuri, mbinu sahihi, lishe nzuri, aina tofauti za mazoezi, kubadilisha kiwango cha juhudi, kupumua, vifaa na kadhalika. Mambo ni mengi kiasi kwamba hujui uanzie wapi. Unatamani kuanza na muhimu, kisha baadaye uhamie yasiyo muhimu sana. Kwa hiyo unahitaji kupanga vipaumbele vizuri. Basi jambo muhimu zaidi ni lipi?

Yote ni muhimu! Wala huhitaji kujaribu kukamilisha jambo moja kabla ya kuhamia jukumu jingine kubwa. Ukamilifu hauwezekani. Basi sawa, inatosha kuboresha kila kipengele kidogo kidogo, hata kwa asilimia moja, na kutosimama. Muhimu ni maboresho ya mara kwa mara yasiyokatika. Hapo athari yake ya pamoja itajikusanya na kutoa matokeo.

Labda ndiyo sababu nilipenda Challenge 365: mazoezi ya mara kwa mara, maboresho madogo ya nafsi kila siku. Ushindi mdogo mwingi sana. Mdogo, lakini kila siku. Huo ndio unaoleta mabadiliko makubwa binafsi.

Kwa maana hiyo, ni vizuri pia kusoma vitabu vyote vya kukimbia na kutafuta mawazo yatakayokusaidia kuendelea.

Kwa hiyo inafaa kusikiliza ushauri wote wa kukimbia — karibu wote — na kuujaribu mwenyewe ikiwa utaleta angalau asilimia moja ya maboresho. Hapo baada ya muda matokeo yatakuwa makubwa sana. Au angalau, makubwa kwako binafsi.