Jinsi ya kutathmini utayari wako
Ikiwa kwa ujumla una afya nzuri, huugui kitu hivi sasa, wala hujatenguka kiungo au kuvunjika mfupa hivi karibuni, huenda unaweza kumaliza nusu marathoni — kilomita 21.1 — hata leo. Usishangae. Ndiyo, itachukua muda mwingi, itauma na haitakuwa ya kustarehesha. Sehemu kubwa utalazimika kutembea, lakini bado utaumaliza umbali. Nusu marathoni iko ndani ya uwezo wa binadamu, na tayari una uwezo huo. Itakuwa kama matembezi marefu yenye vipindi vya kukimbia, lakini nguvu zinapaswa kutosha. Asili imetupa akiba hiyo ya ustahimilivu.
Swali jingine ni hili: kilomita hizo 21 zitakuchukua muda gani? Hujui, kwa hiyo unahitaji kujaribu ili ujue hakika. Si vizuri kufanya hivyo bila kujiandaa; hutapenda matokeo. Ni bora kutenga miezi mitatu au minne, au zaidi, kwa maandalizi. Ukianza kufanya mazoezi mara kwa mara, utajua haraka mipaka yako ya kustarehe kwa kasi na umbali. Ukiweza kukimbia kilomita 40 au zaidi kwa wiki, wiki baada ya wiki, uko tayari kwa nusu marathoni. Huenda matokeo yako yatahusiana na idadi ya kilomita za wiki. Uhusiano ni wa kinyume: kadiri jumla ya wiki ilivyo kubwa, ndivyo muda wa kumaliza umbali unavyopungua.
Vipi kuhusu marathoni? Karibu ni hivyo hivyo. Ikiwa kweli tayari umemaliza nusu marathoni, basi sasa unaweza kufika mwisho wa marathoni pia. Swali ni lilelile: itachukua muda gani? Hilo pia halijulikani, na lazima ujaribu. Hata hivyo, marathoni yako ya kwanza, kwa muda wowote, itakuwa mafanikio binafsi na rekodi yako ya kwanza katika umbali huu unaoheshimiwa.
Kwa maoni yangu, lengo la kwanza lenye busara ni kumaliza nusu marathoni chini ya saa mbili na dakika 30, halafu marathoni chini ya saa nne na dakika 30. Kwa hilo unahitaji takribani zaidi ya kilomita 40 kwa wiki. Lengo la pili lenye hamasa zaidi ni kushuka chini ya saa mbili na saa nne, mtawalia. Hapo utahitaji zaidi ya kilomita 60 kwa wiki. Baada ya hapo, kila kitu kinategemea malengo yako binafsi.
Kupumua
Nilipokuwa kijana, nilisoma kuhusu wakimbiaji wa Tibet walioweza kufanya mambo ya kushangaza.
Kwa mfano, watawa wa tummo wanaweza kukausha mashuka yenye maji juu ya miili yao wakiwa kwenye baridi kali milimani. Kwa kutumia mantra maalumu na mbinu za kutuliza na kuelekeza akili, «huwasha moto wa ndani»: wanatengeneza joto jingi, wakipasha miili yao kwa nguvu ya nia. Hushindana kuona nani atakausha mashuka mengi zaidi juu ya mwili wake katika usiku wa baridi wenye dhoruba ya theluji. Mashuka huchovywa kwenye maji kupitia tundu lililochimbwa katika barafu, kisha humfunika mtawa aliyeketi akitafakari. Kwa usiku mmoja watawa wanaweza kukausha mashuka matatu hadi 21.
Kitabu hichohicho kilisimulia kuhusu watembeaji wa kasi wa Tibet, lung-gom-pa. Hao ni watu walioweza kuvuka umbali mkubwa milimani kwa kasi isiyoaminika kwa mtu anayetembea. Taarifa zao ni za vipande vipande, na machache yanajulikana kwa hakika. Wazungu waliwahi kukutana na lung-gom-pa halisi mara chache tu, na maelezo yao hayana undani mkubwa.
Kwa inavyojulikana, msingi wa mafunzo yao ni uwezo wa kukaza fikira hadi kuingia katika hali ya kuzama kabisa kiakili, pamoja na mantra maalumu wanazonong'ona wakati wa safari zao za ajabu. Mchana, lung-gom-pa anapaswa kukaza macho kwenye kitu fulani kilicho mbali na kukifuata bila kuvurugwa, chochote kitakachotokea. Kuelekeza fahamu hivyo humfikisha katika hali hiyo ya kuzama, na umbali unapitika kana kwamba kwa utaratibu wa mashine.
Mantra ni mkusanyiko wa sauti, fonimu, maneno au vikundi vya maneno ya Sanskrit, vinavyoleta mtetemo unaomhusu anayevitamka. Kwa maneno mengine, unaweza kusema ni mdundo maalumu wa kupumua.
Unapokimbia, kweli ni vizuri kujitengenezea kauli fulani ya mantra unayoirudia kimoyomoyo ili kudumisha mdundo. Kauli yenyewe haihitaji kuwa na maana maalumu, lakini athari ya kupumua kwa mdundo ndiyo yenye manufaa hasa.
Kusema kweli, sina mantra ya kimiujiza inayofaa kila hali. Wakati mwingine najiambia «Se-Syo». Mantra inayojulikana ni «so-ham», mantra ya kupumua: «so» unapovuta pumzi, «ham» unapoitoa. Nyingine zinazojulikana ni «ham-sa» na «hey-ssyu». Lakini unaweza hata kurudia kitu kama «pi-ro-zhok», neno la Kirusi la kitafunwa cha mkate chenye kijazo, au kitu kingine chochote.
Hisia ya umbali
Kutegemea kiwango chako cha mazoezi, utakuwa na hisia tofauti za kikomo cha juhudi za kawaida. Mwanzoni utaona tu siku ulizokimbia au hukukimbia. Utahisi umekimbia «sana» baada ya kilomita tano, lakini si baada ya tatu tu. Kwangu ilikuwa hivyo hasa.
Kwa mfano, nakumbuka wazi sana nilivyohama kutoka kiwango kimoja cha umbali kwenda kingine. Mimi na mke wangu tulikuwa likizoni Altai, nami nilikimbia kwenye barabara kandokando ya Mto Katun. Mandhari ni ya kupendeza, kama picha ya Gravity Falls: misonobari, milima, sauti ya mto. Kulikuwa hata na mnara wa tanki la maji. Nilipotoka asubuhi kukimbia, nilitaka kufika mbali kidogo kuliko jana, kuona nini kiko baada ya kona inayofuata. Wakati huo niliweza kukimbia kilomita kumi na kuendelea na siku kana kwamba sikuwa nimefanya mazoezi. Hakuna uchovu. Lakini nikikimbia kilomita 11 au 12, miguu ilihisi uchovu kidogo na nilijua nimefanya mazoezi. Uchovu mdogo uliendelea siku nzima. Siku iliyofuata, baada ya kilomita kumi, tena ilikuwa hisia ya siku ya kawaida. Ilikuwa katikati ya Julai, nilipoanza kukimbia kilomita 80 kwa wiki au zaidi kidogo. Tofauti ndogo hivyo kati ya kilomita kumi na kumi na moja.
Ni muhimu kujua kizingiti chako cha sasa: ni wakati gani bado huhisi uchovu wa mazoezi, na ni wakati gani unaanza kuuhisi. Nadhani utaona jinsi kizingiti hicho kinavyosogea taratibu kuelekea umbali unaozidi kuvutia.
Kwa bahati mbaya, jambo hili hufanya kazi kinyume pia. Ukipunguza mazoezi, baadaye utahisi mzigo hata katika umbali mfupi.
Hisia ya usawaziko
Tuna mfupa mdogo usio na mwenza, wenye umbo la kiatu cha farasi, chini ya ulimi na taya ya chini. Unaitwa mfupa wa hyoid. «Umening'inia» katika mfumo wa misuli, na ni kama kifaa chetu cha asili cha kudumisha usawaziko. Una umuhimu mkubwa kwa mkimbiaji.
Mahali mfupa huo unaposhikiliwa panaathiri uhuru wa kupumua, nguvu tulizo nazo na namna tunavyogawanya mzigo wa harakati. Kilicho muhimu hasa kwetu ni kama tutasogea mbele moja kwa moja kwa hisia za asili, au hitilafu ya kifaa hicho cha ndani itatuelekeza kulia au kushoto, nyuma au mbele. Mfupa wa hyoid ukihama kidogo, pingili za shingo, mabega na umio vinaweza kuufuata. Matokeo yake, usawaziko wa mwili unavurugika. Misuli inayofidia hali hiyo inabeba mzigo wa ziada, mikono haisogei vizuri wakati wa kutembea au kukimbia, na uchovu unakuja mapema.
Jaribu kufumba macho kweli, nyoosha mikono mbele yako, kisha inua magoti kwa nguvu moja baada ya jingine kuelekea mikononi. Fanya hivyo mara 30 hadi 50, kisha fungua macho. Ikiwa umesimama palepale kabisa, vizuri: kifaa chako cha usawaziko kimewekwa sawa kabisa. Lakini huenda utajikuta sehemu nyingine ya chumba, au hata umefika ukutani. Hiyo ina maana kwamba mfupa wako wa hyoid umehama kidogo na usawaziko umevurugika.
Hivyo, katika zoezi dogo la kusogea, bila kujua umetumia sehemu ya nguvu zako kwa harakati zisizohitajika na kuhama mahali. «Kasoro» hiyo ndogo ya usawaziko si tatizo kubwa katika chumba kizuri kilichofungwa au kwa umbali mfupi. Lakini msituni au katika eneo wazi itakuvuta upande mmoja na kuzuia kujua mwelekeo. Unapokimbia, mwili unalazimika kurekebisha kasoro hiyo ndogo mfululizo kwa kilomita kadhaa, kwa hiyo unapoteza nishati nyingi yenye thamani bure. Unaweza kujaribu kuiokoa.
Ndiyo maana mara kwa mara huenda kwa mtaalamu wa masaji na kinesiolojia. Kazi yake ni kusawazisha mvutano mwilini na kurekebisha kutolingana kwake. Mahali fulani kitu kikivutika sana, mkao hubadilika, mwendo wa kutembea unakuwa na tofauti kidogo kati ya pande mbili, na unapokimbia miguu inaweza kugeukia ndani kiasi. Baada ya kilomita 20, utaona athari hiyo kwa jinsi unavyojisikia.
Akifanya kazi na miitikio ya mwili, mtaalamu wa kinesiolojia huathiri misuli ya miguu, kiwiliwili, mgongo, na hata ile iliyoshikamana na mfupa wa hyoid. Hivyo mtaalamu anaweza kuusawazisha mwili, kurekebisha matatizo ya kimwili au kihisia na mambo mengine mengi. Naona hilo lina manufaa sana kwa kuuweka mwili sawa kwa umakini na kuboresha matokeo. Pia lina athari nzuri kwa ubora wa maisha kwa ujumla.
Yoga na kukimbia
Nina miaka 45, na kwa kweli sitaki hata kidogo kupata majeraha. Lakini hilo linawezekana kabisa unapokimbia, tena sana. Sipati majeraha kirahisi, lakini bado lazima niangalie usalama.
Ilitokea kwamba ujana wangu nilipenda wushu na taekwondo. Kulikuwa na mifumo mbalimbali ya kujinyoosha, na hata nilipoacha sanaa za mapigano, niliendelea kufanya mazoezi niliyoyazoea mara kwa mara. Kwa hiyo bado mwili wangu una unyumbufu mzuri, na naweza kufanya mikao mingi ya yoga.
Baada ya kukimbia kwa nguvu, misuli hukaza, hutetemeka na hupata mikakamao. Nilisikia kwamba ili kuepuka hayo unapaswa kuinyoosha. Hicho ndicho ninachofanya. Kwa kawaida jioni kabla ya kulala, lakini wakati mwingine mara tu baada ya mazoezi, nafanya mfululizo wa kujinyoosha misuli ya nyuma ya mapaja, kutanua miguu hadi kukaa chini, na mengine.
Sijui wengine wanakuwaje, lakini baada ya mazoezi marefu mgongo na mikono yangu hukakamaa. Kwa hiyo kunyoosha mgongo pia ni mojawapo ya ninayopenda.
Nilijaribu programu nyingi za yoga, nikajichagulia moja: Unagrande Yoga Club. Mtengenezaji wa jibini laini la Kiitaliano alifadhili programu yenye masomo mengi ya yoga. Vizuri sana, ninaipenda.
Kwa ninavyojua, katika yoga hakuna mashindano halisi, michuano kati ya nchi na kadhalika. Wanaofanya yoga hawana viwango vya ubora na mafanikio vya kuwapangia madaraja; ni mazingira ya kushirikiana sana, yasiyo ya ushindani. Wanajaribu kujitambua kwa makusudi, miili yao na roho zao, na kufanya mazoezi ili wajiboreshe. Jambo muhimu likifanikiwa, mtu wa yoga anafurahi na kuendelea kufanya mazoezi, labda akiweka lengo jipya binafsi. Lisipofanikiwa, anaendelea pia. Hajaribu kujishinda; anajaribu kujiboresha tu.
Kwa hali bora, kukimbia kwa burudani kunapaswa kutegemea falsafa hiyo hiyo. Huenda hakuna kati yetu atakayekuwa bingwa wa dunia au wa nchi. Kwa hiyo kwa kweli tunashindana na nafsi zetu tu. Jambo muhimu likifanikiwa, unaweza kufurahi na kuweka lengo jipya. Lisipofanikiwa, endelea kukimbia bila kusononeka kwa kushindwa kwa kufikirika. Maana yenyewe ni kujiboresha, si kuvunja rekodi.
Yoga na kukimbia ni kama Yin na Yang. Ndani ya sehemu kubwa zaidi ya Yin kuna Yang kidogo, na ndani ya sehemu kubwa zaidi ya Yang kuna Yin kidogo. Unapofanya yoga au kukimbia vizuri, katika vyote unaweza kupata hisia ya umakini, ya kuwa mmoja na ulimwengu, ya kutambua kila harakati na uratibu, unyumbufu na ulaini wa kila msuli. Cha kushangaza, katika kilele cha upatanifu vinafanana.