Februari

Kukimbia wakati wa baridi

Tunaishi Urusi, ambako majira ya baridi yanaweza kudumu hadi nusu mwaka. Kwa hiyo, ukitaka kukimbia nje, zoea kukimbia kwenye theluji, barafu na marundo ya theluji.

Nina viatu maalumu vya Reebok ambavyo sivihofii ninapokimbia kwenye marundo ya theluji, kwa sababu miguu yangu hubaki mikavu. Katika mwaka huo wa kukimbia nilinunua pia viatu vya Salomon na Nike ACG — All Conditions Gear, yaani vifaa vya hali zote za hewa. Hivyo navyo havipitishi maji.

Isitoshe, napenda kukimbia asubuhi. Theluji ikinyesha usiku, nalazimika kukimbia gizani kwenye njia za watembea kwa miguu ambazo bado hazijasafishwa. Lakini ni suala la kuzoea tu; hakuna cha kutisha sana.

Ni kwamba tu, wakati wa baridi katika ukanda wa kati wa Urusi, hakuna nafasi ya kufanya mbio za kasi nje. Ama uende sehemu fulani kusini, ama ukubali kwamba katika majira hayo utakimbia polepole. Hilo halinisumbui; mimi hukimbia polepole. Tena mashindano mengi rasmi huanza Aprili tu.

Ninapotoka nje katika jiji lililoganda, najihisi kuwa Binadamu. Kiumbe anayeweza kuikabili asili bila kusalimu amri. Najihisi si mmea uliolala kwa majira ya baridi, wala dubu aliyeingia usingizini hadi majira yabadilike, bali mtu anayeweza kujiamulia cha kufanya wakati wa baridi kali. Sihitaji jua ili nijiamini; jua langu liko ndani yangu. Ni injini inayonisukuma juu ya barafu na katikati ya marundo ya theluji, injini yangu inayotengeneza kisiwa kidogo cha joto katika ulimwengu huu wa baridi. Na joto hilo linatosha. Kwa kweli, najivunia jinsi binadamu alivyo mkaidi na anavyoweza kuishi kwa furaha katika karibu hali yoyote. Huu ni mtihani wa nia na ustahimilivu, na ninafurahi kwamba nauweza.

Wakati wa baridi, mavazi na vifaa vina umuhimu mkubwa; hilo haliepukiki. Ni muhimu kufuatilia halijoto ya nje na kujua mwili wako utaitikiaje. Unaweza kuvaa nguo za ndani zinazohifadhi joto chini ya nguo zako za michezo; kofia na viatu visivyopitisha maji ni vya lazima. Mimi huvaa vitambaa vya shingoni vya Buff. Halijoto inaposhuka chini ya −20°C, kitambaa hicho hunisaidia kupunguza hisia ya kuungua ninapovuta hewa baridi. Hukivuta hadi kifunike pua, na cha kuchekesha ni kwamba mwisho wa mbio huwa kimeganda na kuwa kigumu. Hewa ikiwa na unyevunyevu mwingi, nyusi na kope hufunikwa na chembe nyeupe za barafu. Picha zake hupendeza sana.

Kampuni mbalimbali za vifaa vya kukimbia zina mitazamo tofauti kuhusu mavazi ya baridi. Baadhi hutengeneza seti za halijoto fulani; nyingine hutumia tabaka, yaani nguo tofauti unazoweza kuchanganya au kuvaa moja moja. Nike hutumia mfumo huo wa tabaka, na unanipendeza sana. Kuna tabaka la nguo za ndani, nguo za kawaida za fleece, na vizibao vya ziada, vyepesi au vyenye kuhifadhi joto. Kutegemea halijoto, unaweza kuvaa tabaka mbili, tatu au nne na kujisikia vizuri kabisa.

Uso haupati baridi sana. Kwa kawaida tunatembea bila kufunika uso, kwa hiyo tayari tumezoea kuvumilia halijoto ya chini. Mikono na miguu ndiyo mara nyingi hupata baridi zaidi, kwa kuwa damu inayofika huko ni kidogo. Kwa hiyo kuvaa jozi mbili za glavu si wazo baya.

Kukimbia wakati wa baridi kuna hatari kubwa kiasi ya kuanguka, kuteleza au kuteguka mguu. Unapokimbia nje, unajali zaidi kuilinda miguu yako kuliko kasi na matokeo. Hata viatu vizuri vinaweza kuteleza. Kwa hiyo lengo kuu la mbio za majira ya baridi ni kutoumia.

Wakimbiaji mashuhuri hawafanyi mazoezi yao kwenye sehemu laini na nzuri tu; hutumia pia njia ngumu, zinazowalazimisha kujitahidi zaidi. Njia za matope mazito ambako hata kuhamisha mguu ni kazi. Hilo huimarisha uratibu wa mwendo na nguvu za miguu. Kwa hiyo, maadamu tuna theluji, tunaweza kutumia faida hiyo na kukimbia kwenye njia ngumu. Wakati wa kuonyesha matokeo mazuri utakapofika, kazi itakuwa rahisi.

Kwa hiyo, majira ya baridi ndiyo wakati mwafaka kabisa wa kukimbia.

Wakati wa kufanya mazoezi

Niliwahi kusoma mahali kwamba ni bora kufanya mazoezi katika wakati wa siku ambao mashindano yako halisi yatafanyika. Ina mantiki. Mashindano mengi niliyoshiriki huanza asubuhi, na kwa kweli hata mimi napendelea kukimbia kabla ya kifungua kinywa.

Inapendeza kukimbia kwenye mitaa mitupu na kuona jiji likiamka. Bado magari ni machache, watembea kwa miguu ni wachache, na humzuii mtu yeyote. Isitoshe, unaanza siku ukijua tayari umetimiza jambo, bila mzigo wa wajibu kuning'inia juu yako.

Joto la kiangazi linapofika, kukimbia kunakuwa kugumu. Unapoteza maji mengi mwilini, na kuna hatari ya kupatwa na kiharusi cha joto. Sijawahi kufikia hapo, lakini wakati wa kiangazi najaribu kukimbia mapema iwezekanavyo, kabla jua halijaanza kunigeukia.

Kufikia jioni kwa kawaida huwa nimechoka, kwa hiyo najaribu kupunguza mazoezi ya jioni. Pia, huwa najikuta nikifikiri kwamba muda unapita ilhali bado nina deni la siku hiyo. Kukimbia kila siku kumekuwa tabia; mpaka nikimbie, siku yangu inakuwa haijakamilika. Kuishi na hisia hiyo siku nzima si rahisi.

Hata hivyo, marafiki zangu wengi hupenda kukimbia jioni hasa, wakihitimisha siku yenye shughuli. Baadaye wanaweza kuoga, kutazama tamthilia wanazopenda na kwenda kulala. Ninawaelewa. Kwa sababu nisiyoijua, kwa kawaida mimi hukimbia kwa kasi zaidi jioni kuliko asubuhi. Kwa hiyo mazoezi ya jioni nayo yana faida zake.

Hata hivyo, cha muhimu ni kufanya mazoezi yenyewe. Yawe asubuhi, mchana au jioni, hilo ni suala la upendeleo. Wakati mwingine kuna hata mashindano ya usiku. Hayo hupendeza sana!

Mazoezi kwenye mashine ya kukimbia

Kwa ujumla, bila shaka, ni bora kukimbia juu ya ardhi halisi, kwenye lami au hata uwanjani.

Lakini kuna hali maalumu. Wakati wa baridi, ili usihangaike na mavazi, hali ya barafu na kazi ya wafagiaji wa mitaa, unaweza kukimbia kwenye mashine ndani ya ukumbi wa mazoezi. Ukifikiria vizuri, si vibaya sana. Unaweka kasi unayotaka, unawasha muziki na kukamilisha kilomita zako.

Faida kubwa ya kufanya mazoezi ukumbini ni kwamba huhitaji kuchunga yanayotokea pembeni yako. Hakuna kusimama kwenye taa za barabarani, hakuna mashimo wala kingo za njia, mbwa wala waendeshaji wa skuta. Unakimbia kwa mwendo ulio thabiti kiasi, na takwimu za mashine zinaaminika. Unajua kama umekimbia kilomita mbili au nne, unajua muda halisi, na unaweza kusimama wakati wowote. Kwa hiyo unaweza kukimbia bila simu janja.

Na ukiwa umepanga kukimbia kilomita kumi lakini ukaishia tano — hutokea — huhitaji kuita teksi ikurudishe nyumbani. Unasimamisha tu mashine na kwenda kwenye chumba cha kubadilishia nguo.

Bila shaka, mashine haiwezi kuchukua nafasi ya kukimbia juu ya ardhi halisi, lakini inafaa kwa hali maalumu za hewa mbaya.

Ninachopenda hasa kuhusu mashine ni kwamba unaweza kubadilisha mwinuko wake. Kwa mkimbiaji yeyote, miinuko ya njia ina umuhimu, kwa sababu kukimbia kwenye vilima si sawa hata kidogo na kukimbia kwenye sehemu tambarare kabisa. Kwa wengi, huo ni mtihani mkubwa. Ukizoea kufanya mazoezi kwenye njia tambarare kisha ukaenda kwenye mashindano yenye vilima, kasi yako itapungua na utaishiwa nguvu mapema. Kwa hiyo kujifunza kukimbia mlimani ni muhimu kwa mkimbiaji anayetaka kumudu njia mbalimbali. Kubadilisha mwinuko wa mashine husaidia kupata ujuzi huo.

Muziki

Unapotumia saa kadhaa kukimbia, unaweza kuchoshwa kidogo na hali hiyo. Hapo unatamani kuvaa vifaa vya masikioni na kuingia katika ulimwengu mwingine.

Nasikiliza muziki wa aina mbalimbali na vitabu vya sauti. Nina usajili wa Apple Music, na huko nasikiliza mikusanyo mbalimbali. Wakati mwingine ni orodha zilizotayarishwa tayari, kama mfululizo wa Nike Training. Mingine hujitengenezea mwenyewe. Kwa mfano, nina orodha zinazoitwa Fast Run, Slow Run, Marathon List na nyingine kadhaa.

Fast Run yangu hunihamasisha kufanya makubwa. Si nyimbo zote humo zina mdundo wa kasi. Lakini ninaposikia melodi ninayoipenda, nawaza kwamba siwezi kuiangusha, na najaribu kuongeza kasi kana kwamba namuunga mkono msanii. Roho inaimba, miguu inatafuna kilomita.

Slow Run yangu ina muziki wa kutuliza. Haukusukumi ukimbie kwa kasi zaidi, lakini hukusaidia kubaki mtulivu na kukimbia ukiwa na tabasamu. Unapotaka kwenda mbali huku mapigo ya moyo yakiwa ya chini, unafaa sana.

Baadaye niligundua pia orodha za nyimbo zinazopendwa zaidi katika nchi mbalimbali na majiji makubwa. Ilikuwa ya kuvutia, ugunduzi halisi! Nikakuta kwamba katika majiji mengi karibu hakuna muziki wa kwao kwenye orodha hizo, ni vibao vya kimataifa tu, kwa kawaida vya Marekani au Ulaya. Kwa bahati nzuri, si kila mahali. Nilivutiwa sana na orodha za majiji ya Amerika ya Kilatini — Bogotá, São Paulo na Lima — na ya Afrika: Nairobi, Lagos na Cape Town. Kuna midundo tofauti kabisa, sauti usizozitarajia, na inakuhamasisha kukimbia. Usipopenda kuchagua majiji, unaweza kusikiliza orodha za nchi.

Ni kama safari fupi ya sauti. Unachagua nchi ambayo ungependa kuitembelea, au kukumbuka safari ulizokwisha kufanya, kisha unasikiliza muziki kutoka sehemu hiyo ya mbali duniani. Sikusikiliza mara nyingi orodha za Ujerumani, Ufaransa au Poland; kwa kawaida nilivutiwa zaidi na nchi nisizozizoea, ingawa kulikuwa na kila aina. Nikirudi nyumbani baada ya kukimbia, nilimwambia mke wangu kwamba leo nimekimbia nikisikiliza muziki wa Colombia, Paraguay, Kenya au Japani. Inapendeza, inabadilisha mdundo wa kawaida wa maisha. Pia ni raha kusikiliza nyimbo ambazo si za Kiingereza wala Kirusi, bali za Kiswahili au Kimarathi.

Bila shaka napendekeza orodha za Kenya, kwani huko ndiko wanakoishi baadhi ya wakimbiaji bora zaidi duniani. Nadhani muziki wanaousikiliza unaathiri kwa namna fulani matokeo yao. Nyimbo za Nairobi zina uchangamfu na midundo mizuri sana.

Orodha ya Botswana ni ya kipekee. Hii ni nchi ya kusini mwa Afrika yenye ufisadi mdogo sana, ambayo haikupitia vita vya wenyewe kwa wenyewe baada ya kupata uhuru. Kwa ujumla uchumi wake unakua kwa kasi kiasi, na jamii yake ni mfano wa nchi ya Afrika iliyofanikiwa. Kwa hiyo nilitaka kujua jamii hiyo inasikiliza nini.

Unaposikiliza orodha za nchi mbalimbali, unaelewa kwamba huko wanaishi watu tofauti wenye ladha tofauti. Wengine hupenda nyimbo zenye melodi nzuri, wengine zenye nguvu: rock, pop, techno. Mitindo tofauti kwa watu tofauti. Lakini Botswana ilionekana tofauti: kana kwamba watu wote wanafanana na wanapenda vitu vilevile. Orodha yao ilikuwa kama mkusanyo uliounganishwa na DJ mmoja mwenye upendeleo fulani wa muziki; hata hutambui sana wimbo mmoja unapokwisha na mwingine kuanza. Kimuziki, duniani sote tunatofautiana — isipokuwa Botswana, ambako kana kwamba wote wanafanana. Kukimbia kwa muziki wao ni raha tupu!

Hivyo ndivyo ninavyosikiliza orodha za nyimbo kutoka duniani kote. Nikikutana na wimbo ninaoupenda, nauongeza kwenye orodha yangu mwenyewe.

Vitabu vya sauti

Kwa upande wa vitabu, vile vya biashara vyenye mawazo mazito havinifai ninapokimbia. Umakini si mkubwa kiasi hicho; lazima uchunge mazingira, magari na mashimo barabarani ili usijikwae. Kwa hiyo ni vigumu kufuatilia mawazo tata, na mengi yanakupita. Zaidi nilisikiliza vitabu vya historia za kampuni zilizofanikiwa, kama Netflix, Goldman Sachs na nyingine. Pia Nassim Taleb na kitabu chake The Black Swan.

Lakini vitabu vya sayansi vilivyoandikwa kwa lugha nyepesi vinaingia vizuri sana. Nilisikiliza kitabu kizuri, Darwin Comes to Town, kuhusu jinsi viumbe wa spishi mbalimbali wanavyozoea mazingira ya mijini, wanavyobadilika na kujipatia nafasi mpya za kuishi. Kinafaa kabisa unapokimbia mjini.

Nilipenda Guns, Germs, and Steel, kuhusu kwa nini jamii fulani, hasa za Ulaya na Asia, zilifanikiwa zaidi na kutawala Afrika, Amerika na Australia, badala ya kinyume chake. Pia nilisikiliza podikasti za fasihi, maelezo ya historia na hadithi za kubuni. Ugunduzi wangu binafsi ulikuwa mfululizo wa Hyperion wa Dan Simmons na Martin Eden wa Jack London. Nilisikiliza kazi zote za Pelevin na, kwa mshangao, nikagundua hadithi za ajabu za sayansi za mwandishi wa Kichina Liu Cixin. Hata kama nisingepata mafanikio mengine yoyote, kwa hilo peke yake kukimbia kungekuwa na maana.

Kwa kweli, ukiwa unasikiliza kitabu cha sauti hutakimbia kwa kasi sana. Usindikizaji huo si wa kasi, bali wa mbio tulivu, zenye mwendo thabiti, na hilo ni jambo zuri. Nao hupanua maarifa yako kwa namna ya kushangaza.

Kabla ya kutazama Dune, niliamua kusikiliza kitabu cha sauti ambacho filamu hiyo imetokana nacho. Kwa kuwa wiki hiyo nilikimbia sana, nilimaliza kitabu kwa wakati kabisa. Ulikuwa uamuzi sahihi: bila kitabu, mambo mengi yasingeeleweka. Hivyo ndivyo kukimbia kunavyonisaidia hata kutazama filamu vizuri zaidi.

Video

Ndiyo, unaweza kutazama filamu na tamthilia unapokimbia. Ila si barabarani, bila shaka.

Ukumbini unaweza kukimbia kwenye mashine, ambayo yenyewe ni kifaa kinachofuatilia kasi na umbali wako. Unajua hasa umekimbiaje na kiasi gani. Kwa hiyo huhitaji kutumia simu kurekodi takwimu za mazoezi.

Naiweka vizuri kwenye kishikio cha mashine, mbele ya macho yangu, naunganisha vifaa vya masikioni na kuwasha kitu kwenye Netflix. Ukikimbia, tuseme, kilomita nane hadi kumi, muda huo unatosha takribani kipindi kimoja. Hivyo unaweza kufuatilia yanayoendelea katika ulimwengu wa burudani huku ukifanya michezo.

Mazoezi ya «chanuo»

Niliwahi kusoma kitabu cha Haruki Murakami, What I Talk About When I Talk About Running. Si mwongozo wa kukimbia; ni kazi ya fasihi ya kumbukumbu zake, ambamo anasimulia visa vingi vinavyohusiana na kukimbia. Ingawa si kitabu cha michezo hasa, kilikuwa na mchango mkubwa katika kueneza mbio za burudani. Katika kitabu hicho Murakami anasema, miongoni mwa mambo mengine, kwamba anajivunia kuwa mtu asiyesimama. Yaani anakimbia umbali wote bila kusimama, hata uwe mrefu kiasi gani. Inaendana kabisa na ninavyoiona tabia ya Wajapani. Kumbe Wajapani ni wakimbiaji hodari, wenye rekodi nyingi za mbio. Labda ni kutokana na tabia hiyo hiyo ya kutosimama.

Kwa bahati mbaya, mimi siwezi hivyo. Kwenye mashindano rasmi naweza kukimbia bila kusimama, lakini kwenye mazoezi, kwa nini nisisimame? Mwili ukiomba, ni vizuri kuusikiliza.

Katika programu ya Garmin, kasi hupimwa kila wakati. Unaweza kuangalia wastani wa mwendo kwa kila kilomita au maili, lakini pia kuona ulikimbia kwa kasi gani katika kila dakika. Nilipojadili mazoezi na marafiki na kulinganisha matokeo yetu, niliona kwamba mara nyingi wanajaribu kudumisha mwendo thabiti. Sawa, inawezekana, lakini mimi hainifai.

Mara nyingi — si kila wakati, lakini mara nyingi — hukimbia kwa mwendo unaobadilika. Unakimbia unavyoweza, kwa muda unaoweza, kwa mwendo unaokufaa. Ukihisi hatua zako zinapoteza mpangilio au unaishiwa pumzi, unatembea au unasimama. Ukishapata pumzi, unaendelea kukimbia mara moja. Unaendelea hivyo mpaka utimize umbali uliopanga.

Unapochanganua mbio katika Garmin, kusimama huko na kuongeza kasi huonekana wazi sana. Kwa marafiki zangu, grafu huonyesha vipindi virefu vya kukimbia, kisha kupungua kwa kasi. Yangu huchora «chanuo»: meno mengi yenye vilele vya kasi, yakitenganishwa na kushuka kwa kasi karibu hadi sifuri.

Naona huo ni mwendo unaofaa kwa mkimbiaji ambaye bado hajazoea. Utamaliza umbali wako na hutaishia kuacha njiani. Ukijikubalisha mapema, njia hiyo inakuwa sehemu ya mpango wako. Huhitaji kujilaumu kwa udhaifu; huo ndio ulikuwa mpango tangu mwanzo.

Kwa vyovyote vile, kukimbia bado kutakuwa na manufaa kwa hali ya mwili. Mapumziko hayo yanakuwezesha tu kwenda mbali zaidi, ukiwa na wastani wa mapigo ya moyo ulio chini zaidi, huku ukibakiza nguvu kwa vipindi vya «kasi». Mapigo ya moyo yanatulia, mwili unamudu mzigo, halafu unatoa ishara: sawa, niko tayari, twende tena. Na unaanza kukimbia upya.

Ninapenda sana «machanuo» hayo. Si mazoezi ya vipindi ambamo unajilazimisha kukimbia umbali fulani kwa kasi kubwa. Ni mbio fupi tu, zinazotenganishwa na mapumziko mafupi, zinazokusaidia kuzoea kukimbia. Ila unazifanya nyingi katika kipindi kimoja cha mazoezi.